Jednym z najważniejszych artystów wymienionych w katalogu wystawy „Drukarstwo nowoczesne" jest László Moholy-Nagy (1895–1946).
Węgierski konstruktywista działający w Niemczech. Studiował prawo na Uniwersytecie w Budapeszcie. W czasie I wojnie światowej, w trakcie której walczył w armii węgierskiej. W 1920 roku wyemigrował do Berlina, gdzie utrzymywał kontakty z ruchem dadaistyczno-konstruktywistycznym. Od 1923 roku wykładał w Szkole Architektury i Projektowania założonej w 1919 roku przez Waltera Gropiusa – Bauhaus. Był szczególnie aktywny w dziedzinie malarstwa, rzeźby, fotografii, filmu, scenografii i typografii. Podobnie jak Lisicki – członek Towarzystwa Typograficznego im. Gutenberga. Był inicjatorem serii publikacji Bauhausu i typografii funkcjonalnej w drukach uczelni. W pierwszej książce „Staatlisches Bauhaus Weimar 1919-1923" znalazł się jeden z pierwszych, a zarazem ważniejszych, tekstów Moholy-Nagya dotyczący drukarstwa pt. „Typografia jako instrument komunikacji" (»Typographie als Instrument der Mitteilung«) będący credo typografii funkcjonalnej.

Dla Bauhauzu Moholy-Nagy opracował blankiety korespondencyjne, sygnet wydawnictwa uczelni, układ typograficzny prospektów i książek, między innymi jednej własnego autorstwa – „Malarstwo Fotografia Film" (»Malerei Fotografie Film«) z 1925 roku.
Opracowanie „Malerei Fotografie Film" tak jak pozostałych „Bauhausbucher", to znakomity przykład nowego drukarstwa.
W książce znalazł się ważny tekst Moholy-Nagya pt. „Typofoto" prezentujący założenia techniki służącej intensyfikacji przekazu. Był on już wcześniej publikowany w czasopiśmie „Gutenberg-Festschrifte" w roku 1924 oraz w zredagowanym przez Jana Tschicholda specjalnym numerze „Wiadomości drukarskich" poświęconym typografii awangardowej (»Typographische Mitteilungen«. Sonderheft »Elementare Typographie«. Leipzig 1925.)

Jako prezentacją możliwości tkwiących w połączeniu typografii i fotografii Moholy-Nagy przedstawia stworzony przez siebie w latach 1921-22 szkic do scenariusza filmowego pod tytułem „Dynamizm metropolii" (»Dynamik der Groß-Stadt«) właśnie z wykorzystaniem „typofoto". Praca ta, dzięki śmiałym kompozycjom z tekstu, linii i fotografii wprowadzającym asymetryczny (= funkcjonalny), zmienny rytm czytania oparty na podziałach płaszczyzny, dających skontrastowane ze sobą wielkości, może być uważana za manifest „nowej typografii". Utwór jest poprzedzony wstępem.

W pracy tej zastanawiająca jest wyraźna niezależność sąsiadujących ze sobą stron, stojąca w sprzeczności z układem całej książki. W zasadzie żadna z kompozycji nie wykazuje związku z drugą na stronie obok, tak jakby przeznaczone były do oglądania oddzielnie. Wstęp, który poprzedza pracę zaczyna się na parzystej stronie publikacji i kontynuowany jest na stronie nieparzystej, tak, że mieści się na dwóch sąsiadujcych ze sobą kolumnach. Grube linie znajdujące się po obu stronach każdej z kolumn, zdają się nawiązywać do taśmy filmowej. Umieszczenie ich na stronach obu kolumn sugeruje kontynuację, lecz rozbija jedność kolumn "na rozwarciu", co może sugerować, że układ ten przeznaczony był na dwie strony jednej karty.

Martyn Kramek
29.02.–20.07.2004
napisz